Muhabbet Kuşunuz veya Papağanınız Hasta Olabilir

 

Muhabbet Kuşunuz veya Papağanınız Hasta Olabilir!

Evcil Kuşlarda En Yaygın Hastalıklar ve Tedavi Rehberi

 

Evcil kuşlarınız; özellikle muhabbet kuşu, kanarya, papağan ve sultan papağanı gibi türler, hassas solunum sistemleri ve hızlı metabolizmaları nedeniyle hastalıklara karşı oldukça duyarlıdır. Doğada hastalık belirtisi gösteren kuşlar av olma riski taşıdığı için, kuşlar genellikle hastalıklarını gizler. Bu yüzden hastalık belirtileri fark edildiğinde durum çoğu zaman ilerlemiş olabilir. Evcil kuşlar, uygun şekilde bakılmadıklarında veya beslenmediklerinde sıklıkla hastalanabilir. Kuş hastalıklarının çoğu her türü etkileyebilse de bazı türler belirli rahatsızlıklara daha yatkındır.

Bu yazıda evcil kuşlarda en sık görülen hastalıkları, belirtilerini, nedenlerini ve tedavi süreçlerinden bahsettik:

1. Solunum Yolu Enfeksiyonları

Evcil kuşlarda en sık görülen hastalıkların başında solunum yolu problemleri gelir. Kuşlarda solunum problemleri sık görülür. Özellikle üst solunum yolları problemleri hapşırma tıksırma nefes alırken burundan dışarıya sıvı çıkışı ve nefes alma esnasında kapı gıcırtısı şeklinde sesler sık olarak karşımıza çıkar. Bunun birinci nedeni ortamın yetersiz nem ve ısıya sahip olmasıdır. Daha sonra diğer sebepler gelir. Ortamda bakteriyel enfeksiyon ya da mantar oluşumu veya kursak enfeksiyonlarının solunum sistemine geçişi gibi… Kuşlarda bu tarz durumlar ilk başlangıçta fark edildiğinde rahatlıkla çözülebilir. Belirtilere dikkat etmeniz gerekir. Özellikle kuşlar uçtuktan sonra ağız açıp kapatma hareketleri yaparlar. Bu hareket spesifik bir harekettir solunum sisteminde problem olduğunu işaret eder. Bu belirti görülen kuşlarda hemen akciğerin düzenlenmesine ve desteklenmesine ihtiyacı vardır.

​Belirtiler:

• Nefes alırken ses çıkarma
• Kuyruk sallayarak nefes alma
• Hapşırma
• Burun akıntısı
• Halsizlik
• Gaga açık şekilde soluma

Nedenleri:

• Ani ısı değişimi
• Cereyan (hava akımı)
• Sigara dumanı
• Tozlu ortam
• Zayıf bağışıklık

Tedavi:

• Veteriner tarafından antibiyotik veya antifungal tedavi
• Ortam sıcaklığının 24–26°C aralığında tutulması
• Nem oranının dengelenmesi
• Vitamin takviyesi

Solunum hastalıkları hızlı ilerler. 24 saat içinde müdahale edilmezse ciddi sonuçlar doğurabilir.

2. Mantar Enfeksiyonları (Aspergillozis)

Özellikle papağan türlerinde yaygın görülür. Küf sporlarının solunması sonucu gelişir. Birçok evcil kuşlar karşılaştığımız en sık belirtiler deri üzerindeki mantar üremeleridir. Bağışıklık sistemi düşüp deride fungal etkenler barınmaya başladığında süreç yavaş yavaş başlar. Mantar başlangıcı hızlı veya ani bir belirti ortaya koymaz. Bu onun fark edilmesine daha zor hale getirir. Çoğu mantar hastalıkları tüm vücudu sardıktan sonra tüy dökülmesi ile birlikte seyrederken fark edilir.

Tedavi olarak öncelikle hasta izole edilmeli etrafta gezmesi engellenmeli ve kafesi ile sınırlandırılmalıdır. Kafes her gün medikal bir dezenfektan ile temizlenmelidir. Özellikle tünekler tahta olmalıdır ve bu hastalık esnasında eski tahta tünekler yenilenmelidir. Deride oluşan mantarlar kuşun kendini yalayarak temizlediği esnada ağız yoluyla sindirim sistemine de aktarılır. Antifungal solüsyon ile sindirim sistemi düzenlenir. Antifungal sprey ile deri ve tüyler yıkama işlemine tabi tutularak arındırılır. Ayak cere ve gaga da antifungal krem uygulaması önerilir. Tabii ki bu ürünlerin hepsi organik ve aromaterapi fitoterapi usulüne uygun hazırlanmış olmalıdır. Üzerine sıktığımız ayaklarına sürdüğümüz ve ağızdan verdiğimiz solüsyonlar yan etki oluşturmamalıdır.

Belirtiler:

• Nefes darlığı
• Zayıflama
• İştahsızlık
• Sürekli uyuma hali

Nedenleri:

• Küflü yem
• Nemli ortam
• Hijyen eksikliği

Tedavi:

• Antifungal ilaçlar (veteriner kontrolünde)
• Küflü yemlerin atılması
• Kafes hijyeninin sağlanması

3. İshal ve Sindirim Problemleri

Kuşlarda sindirim sistemi oldukça hassastır. Kuşların sindirim sisteminde önemli olan kursak, taşlık, mide ve bağırsak bölümlerinde bir problem tüm sistemi etkiler. Kursak içerisinde hastalık olduğunda sindirim yetersiz olur. Bu ise genel sindirim sistemini olumsuz etkiler. Sindirilemeyen besin sistemden daha hızlı uzaklaştırılır bu ise dışkıda ishal ile karakterize edilir. Taşlığı çalışmayan kuşlarda da durum benzerdir. Buralarda genel sebepler kursak içi bozukluklarda içme sularının hatalı oluşu, içeride fazla bakteri bulunması, ph doğru olmaması, yenmemesi gereken ürünler verilmesi (ekmek, simit, poğaça peynir gibi) başlıca sistemi bozan nedenlerdendir. Taşlık'ta ise kuş kumu kullanılmaması, kuşların boya kemirmesi, duvardan zeminden veya başka yerden gıda olmayan maddelerin kemirilmesi gibi nedenler başlıca taşların çalışmasını engelleyen unsurlardır. Verilen sularda sürekli pH değişikliği ciddi etkiler. Bağırsaklarda ise yararlı bakterilerin yetersizliği klorlu su kullanımından dolayı buradaki emilimi sağlayan mikrovillusların tahribatı sindirim sisteminin düzgün çalışmasına engeller. Esas unsurlardan en önemlisi ise kuşların türe özgü gereken probiyotiklerinin temin edilmemesidir. Bu probiyotikler kursak içerisinde bağırsak içerisinde düzenlemeler sağlar. Bunların yokluğu hem kursağın hem de bağırsak bölümünün düzensiz çalışmasına sebep olduğu için ishal veya sindirim problemleri kaçınılmazdır.

Kuşların temin etmeleri gereken vitamin mineral aminoasit probiyotik verilmediği takdirde evde bulabildikleri her şeyi kemirmeye başlarlar. Bir kuş örtü koltuğu kapıları duvarları hatta önüne gelen her yeri kemirmeye başladıysa siz bir şeyleri yanlış yapıyorsunuz demektir. Çünkü kuş fizyolojik olarak gelişen açlığını içgüdüsel olarak bir şekilde doyurmaya çalışacaktır. Bu yüzden ki siz onların ihtiyaçlarını temin edip onları fizyolojik olarak aç bırakmamalısınız.

Belirtiler:

• Sulu dışkı
• Kloaka çevresinde kirlenme
• Halsizlik
• Kabarık durma

Nedenleri:

• Ani mama değişimi
• Bozulmuş yem
• Stres
• Bakteriyel enfeksiyon

Tedavi:

• Geçici olarak sebze-meyve kesilir
• Elektrolit desteği
• Probiyotik kullanımı
• Şiddetliyse antibiyotik tedavisi

24 saatten uzun süren ishal mutlaka veteriner kontrolü gerektirir.

4. Tüy Problemleri ve Tüy Yolma

 

Özellikle muhabbet kuşu ve sultan papağanı gibi sosyal türlerde yaygındır. Tüy yolma, evcil kuşlarda oldukça yaygın bir davranıştır. Bazı kuşlar tüylerini aşırı derecede çiğneyerek zarar verirken, diğerleri tüylerini yolmaya başvurur. Kuşlarda şiddetli tüy yolma, tüy köklerinde kalıcı hasara yol açabilir, bu nedenle tüyler tekrar uzamaz. En uç durumlarda, kuşlar kendilerini sakatlayarak kanamaya, açık yaralara ve enfeksiyona neden olurlar. Kuşlarda tüy yolmanın nedenleri genellikle karmaşık ve çözülmesi kolay değildir. Bu yıkıcı davranışlar fiziksel bir sağlık sorunundan kaynaklanabilse de çoğu durumda kuş tüylerini duygusal veya psikolojik nedenlerle yolar. Tüy yolma alışkanlığı olan veya aşırı derecede tüy yolmaya başlayan bir kuş, sağlık, beslenme veya çevresel faktörlerin soruna katkıda bulunup bulunmadığını belirlemek için derhal bir kuş veterinerine götürülmelidir. Tüy yolma, kuşun mutlaka hasta olduğunun bir işareti olmasa da önceliğiniz durumun nedeni olarak hastalık veya rahatsızlığı elemek olmalıdır. Bazı kuşlar, tüy yolma yoluyla vücut rahatsızlıklarını gidermeye çalışırlar.

Belirtiler:

• Kendi tüylerini koparma
• Kel bölgeler
• Sürekli kaşınma

Nedenleri:

• Stres
• İlgi eksikliği
• Parazit
• Vitamin eksikliği
• Hormonal dengesizlik
• Stres veya anlaşmazlığın olduğu bir ev
• Gürültülü, telaşlı veya tahmin edilemez bir ev ortamı
• Sigara dumanı veya diğer kirleticilerin bulunduğu bir ev

Tedavi:

• Ortam zenginleştirme (oyuncak, ayna değil doğal oyuncaklar)
• B vitamini takviyesi
• Parazit kontrolü
• Gerekirse davranış terapisi

5. Dış Parazitler (Bit ve Akar)

Kuşunuzun sağlığını korumak, onları sadece yetersiz beslenme veya çevresel stresten korumak anlamına gelmez. Parazitler, evcil kuşlarda ve kuşhane sürülerinde yaygın bir sorundur ve tedavi edilmediği takdirde hafif tahrişten yaşamı tehdit eden hastalıklara kadar her şeye neden olabilirler. Kuşlar hem iç parazitlerden (vücut içinde yaşayanlar) hem de dış parazitlerden (deride veya tüylerde yaşayanlar) etkilenebilirler.

En yaygın olanlarından bazıları şunlardır:

• Bağırsak kurtları: Yuvarlak kurtlar, kıl kurtları ve tenyalar sindirim sistemini etkileyerek kilo kaybına, ishale ve tüy dökülmesine yol açabilir.
• Hava kesesi akarları: Solunum sisteminde yaşayan, hırıltılı solunum, kuyruk sallama ve nefes alma güçlüğüne neden olan minik parazitlerdir.
• Bit ve akarlar (dış etkenler): Tüy bitleri, kırmızı akarlar ve pullu akarlar kaşıntıya, tüy hasarına, derinin kalınlaşmasına ve yüz, gaga ve bacaklarda pullu oluşumlara neden olur.
• Giardia ve koksidiya: Bağırsakta yaşayan ve ishale, kilo kaybına ve dehidrasyona neden olabilen mikroskobik protozoalar.

NOT: Belirtiler diğer hastalıklarla örtüşebileceğinden, herhangi bir tedaviye başlamadan önce bir kuş veterineri tarafından doğru teşhis konulması şarttır.

Belirtiler:

• Sürekli kaşınma
• Gece huzursuzluk
• Tüy dökülmesi
• Deride kabuklanma

Nedenleri:

• Hijyen eksikliği
• Yeni alınan kuşlardan bulaşma

Tedavi:

• Veterinerin verdiği damla ilaç
• Kafesin tamamen dezenfekte edilmesi
• Tüneklerin değiştirilmesi

6. Yumurta Sıkışması (Dişi Kuşlarda)

Özellikle genç veya kalsiyum eksikliği olan dişilerde görülür. Sağlıklı bir dişi kuşta yumurtalar düzenli olarak üretilir ve vücudundan yuvaya geçebilir. Ancak yumurta kuşun vücudundan normal şekilde geçemediğinde, buna yumurta sıkışması denir. Yumurta sıkışması, hastalığa veya ölüme yol açabilen ciddi bir durumdur. Yumurta sıkışması çok yaygın olmasa da kuşlarda en sık görülen üreme sorunlarından biridir ve bazı türlerde veya ırklarda daha sık görülür. İspinozlar, kanaryalar, muhabbet kuşları , aşk kuşları ve sultan papağanları gibi küçük kuşlar en sık ve en şiddetli şekilde etkilenir. Yumurta sıkışması sorunu yaşayan kuşlar, en az 2-4 hafta, tercihen tüm bir üreme mevsimi boyunca üreme uyarıcılarından uzak tutulmalıdır. Bu kuşlar ayrıca, yumurta sıkışmasının neden meydana geldiğini anlamak için dikkatlice değerlendirilmelidir. Gelecekte yumurta sıkışmasını önlemek için beslenme eksiklikleri giderilmelidir.

Belirtiler:

• Alt kafeste hareketsiz oturma
• Ikınma
• Karın şişliği
• Zor nefes alma

Nedenleri:

• Kalsiyum eksikliği
• Genç yaşta yumurtlama
• Büyük yumurta

Tedavi:

Çoğu durumda, yumurta sıkışması yaşayan kuşa destekleyici bakım, yumurtayı kendiliğinden atmasına yardımcı olacaktır. Bu, ısı kaynağı sağlamayı, sıvı takviyesi yapmayı ve beslenme eksikliklerini gidermeyi içerebilir. Daha fazla müdahale gerekiyorsa, veteriner hekiminiz şunları önerebilir;

• Kalsiyum enjeksiyonları
• D vitamini ve A vitamini enjeksiyonları
• Antibiyotikler
• Ağrı kesiciler
• Acil veteriner müdahalesi

• Sıcak ortam desteği

Hayati risk taşır, evde müdahale edilmemelidir. Yumurta sıkışması belirtileri genellikle 24-48 saat içinde ortaya çıkar. Bu süreden daha uzun süre yumurta sıkışması yaşayan kuşların prognozu kötüdür. Felç veya ölüm de dahil olmak üzere ciddi semptomlar gösterme olasılıkları daha yüksektir.

7. Psittakoz (Papağan Ateşi)

Bakteriyel bir hastalıktır ve insanlara da bulaşabilir. Psittakoz, Chlamydia psittaci bakterisinin neden olduğu bir akciğer enfeksiyonu türüdür. Bu mikrop esas olarak muhabbet kuşları, aşk kuşları ve papağanlar da dahil olmak üzere papağan ailesinden kuşlar tarafından taşınır. Mikrobu taşıyabilecek diğer kuşlar arasında kanaryalar, kümes hayvanları ve güvercinler bulunur. Hem yabani hem de evcil türler bakteriyi taşıyabilir ve bazı enfekte kuşlar hiçbir hastalık belirtisi göstermez. Bu hastalığa bazen 'papağan ateşi' de denir. İnsanlar hastalığı en sık olarak enfekte kuşlardan, dökülen tüylerden, salgılardan ve dışkılardan bakteri soluyarak kaparlar. İnsandan insana bulaşma son derece nadirdir. Psittakoz hafif, orta veya şiddetli olabilir; bazı kişilerde hiçbir belirti olmayabilir. Yaşlı kişilerde genellikle daha şiddetli reaksiyonlar görülür. Tedavi edilmeyen psittakozun komplikasyonları arasında beyin veya kalp iltihabı yer alır. Bu hastalık antibiyotiklerle kolayca tedavi edilebilir.

Belirtiler:

• Yeşil sulu dışkı
• Göz akıntısı
• Zayıflama
• Halsizlik

Nedenleri:

• Enfekte kuşla temas
• Hijyen eksikliği

Tedavi:

• Uzun süreli antibiyotik tedavisi
• İzolasyon
• Kafes dezenfeksiyonu

Zoonotik bir hastalıktır. (İnsana bulaşabilir.)

Kuş Hastalıklarında Erken Uyarı Belirtileri;

Kuşlar doğaları gereği hastalıklarını gizler. Bu, vahşi yaşamdan gelen bir içgüdüdür. Zayıf görünmek, doğada hayatta kalma şansını azaltır. Bu yüzden evde beslediğimiz kuş da hastalandığında hemen belli etmez. Ta ki durum ilerleyene kadar… İşte bu yüzden erken uyarı belirtilerini fark etmek, bir kuş sahibinin en önemli sorumluluklarından biridir.

Kuşunuzun iştahsızlığı da sessiz bir çığlıktır aslında. Yem kabı doludur ama eksilmez. Suluğu neredeyse hiç azalmamıştır. Oysa sağlıklı bir kuş gün içinde sık sık yem yer, su içer. Dışkı değişiklikleri de önemli bir işarettir. Renk, kıvam ya da miktar farklılaşmışsa, vücut bize bir şey anlatmaya çalışıyordur.

Kuşunuzun nefes alışverişi değiştiyse dikkat… Kuyruğunu her nefeste aşağı yukarı hareket ettiriyorsa, gagası açık nefes alıyorsa ya da hafif bir hırıltı duyuluyorsa, bu durum solunum yolu sorunlarının habercisi olabilir. Özellikle papağan türlerinde solunum enfeksiyonları hızlı ilerleyebilir.

Daha sessiz bir belirti ise davranış değişikliğidir. Oyuncaklarına ilgi göstermeyen, eskisi gibi ötüp tepki vermeyen bir kuş, ruhsal ya da fiziksel bir sorun yaşıyor olabilir. Aşırı uyuma, tek ayak üzerinde değil iki ayak üzerinde sürekli dinlenme, kafes tabanında vakit geçirme gibi davranışlar da göz ardı edilmemelidir.

Tüylerde matlaşma, aşırı dökülme ya da kendini yolma davranışı da erken uyarı sinyallerindendir. Bazen bu durum stres kaynaklıdır, bazen de altta yatan bir sağlık probleminin işaretidir. Vitamin eksiklikleri, parazitler ya da hormonal dengesizlikler küçük bir değişiklikle kendini belli etmeye başlar.

 

Kuş sahipliği dikkat ister. Sadece yemini vermek, suyunu değiştirmek yetmez. Onu izlemek gerekir. Günlük alışkanlıklarını bilmek gerekir. Çünkü erken teşhis, kuş hastalıklarında hayat kurtarır. Küçücük bedenleri hızlı tepki verir; hastalık da hızlı ilerler, iyileşme de hızlı olabilir. Yeter ki zamanında fark edilsin.

Bir kuş, konuşamaz belki ama beden diliyle anlatır. Gözleriyle, tüyleriyle, sessizliğiyle… Bizim yapmamız gereken, o dili öğrenmek. Onu sadece sevmek değil, anlamak. Çünkü bazen bir tüy kabarması, bazen eksilmeyen bir yem kabı, bize “yardım et” diyen en nazik işarettir.

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden veterinere başvurulmalıdır:

• Kabarık durma
• Tek ayak üzerinde sürekli uyuma
• İştahsızlık
• Dışkı değişikliği
• Ses kısıklığı
• Hareket azlığı

Hastalıkları Önlemek İçin Neler Yapmalıyız?

• Haftalık kafes temizliği
• Günlük taze su
• Küfsüz kaliteli yem
• Direkt güneş almayan ama aydınlık ortam
• Rutin veteriner kontrolü
• Vitamin-mineral desteği
• Stres faktörlerinin azaltılması

Kuşunuzun Sağlığını Şansa Bırakmayın!

Hastalıkları tedavi etmek zordur. Önlemek ise çok daha kolaydır.

• Bağışıklık güçlendirici vitaminler
• Probiyotik destekler
• Antiparazit damlalar
• Hijyen ürünleri

👉 https://www.expressmama.com/kus-urunleri  Kuşlar için en çok tercih edilen sağlık ürünlerini şimdi inceleyin.

Ne Zaman Veterinere Gitmeliyiz?

Kuşlar hastalıklarını gizlediği için belirtiler hafif bile olsa ciddiye alınmalıdır. Özellikle:

• 24 saatten uzun süren halsizlik
• Sürekli kabarma
• Nefes problemleri
• İshal

Bu durumlarda vakit kaybetmeden egzotik hayvanlar konusunda uzman veterinere başvurulmalıdır.

En Önemlisi: Erken Fark Etmek

 

Kuş bakımı, sadece yem ve su vermek değildir. Onu gözlemlemek, davranışlarını tanımak ve en küçük değişimi fark edebilmek gerçek bakımdır. Unutmayalım ki bir kuş sessizleştiğinde aslında çok şey anlatır.
Kabarık durduğunda “üşüyorum” değil, “iyi değilim” diyordur belki de.

Sevgiyle bakılan, düzenli kontrol edilen ve hijyenik ortamda yaşayan kuşların hastalanma riski ciddi şekilde azalır. Ancak şüphe duyduğunuz her durumda profesyonel destek almak en doğru adımdır. Çünkü onların dili yok. Ama bizim sorumluluğumuz var.

Sonuç olarak evcil kuşlarda hastalıklar genellikle hızlı ilerler ancak erken teşhisle büyük oranda tedavi edilebilir. Düzenli bakım, hijyen ve dengeli beslenme hastalıkların büyük kısmını önler.

Bir kuş konuşmayı bırakmışsa, hareket etmiyorsa ya da kabarmış şekilde duruyorsa bu sadece “keyifsizlik” değildir; çoğu zaman bir hastalığın ilk işaretidir.

KAYNAKÇA

https://birdvetmelbourne.com/parasite-treatments-for-birds-what-every-bird-owner-should-know/

https://vcahospitals.com/know-your-pet/common-conditions-of-birds

https://www.merckvetmanual.com/exotic-and-laboratory-animals/birds

https://www.avma.org/resources-tools/pet-owners/petcare/birds

https://www.cdc.gov/pneumonia/atypical/psittacosis.html

https://www.rvc.ac.uk/small-animal-vet/avian

https://veterinarypartner.vin.com

https://wsava.org

https://www.tvhb.org.tr

https://www.kuslaricin.com/kus-hastaliklari

https://bestfriends.org/pet-care-resources/bird-feather-plucking-what-know

https://www.petmd.com/bird/conditions/reproductive/c_bd_egg_binding

https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/conditionsandtreatments/psittacosis-parrot-fever

https://pet-health-advisor.com/birds/health-wellness-birds/early-indicators-of-beak-and-feather-disease-in/

https://www.aav.org/resource/resmgr/pdf_2019/AAV_Signs-of-Illness-in-Comp.pdf

https://birdantibiotic.com/blogs/news/how-to-tell-if-your-bird-is-sick-early-warning-signs-to-never-ignore

https://www.beakstreetbirds.com/signs-to-watch-for-if-your-bird-is-ill/

https://vcahospitals.com/know-your-pet/recognizing-the-signs-of-illness-in-pet-birds

https://rescuethebirds.org/education/health/47-recognize-the-signs-of-bird-illness-and-when-to-see-a-vet.html