Muhabbet Kuşunuz veya Papağanınız Hasta Olabilir!
Evcil Kuşlarda En Yaygın Hastalıklar ve Tedavi Rehberi
Evcil kuşlarınız; özellikle muhabbet kuşu, kanarya, papağan ve sultan papağanı gibi türler, hassas solunum sistemleri ve hızlı metabolizmaları nedeniyle hastalıklara karşı oldukça duyarlıdır. Doğada hastalık belirtisi gösteren kuşlar av olma riski taşıdığı için, kuşlar genellikle hastalıklarını gizler. Bu yüzden hastalık belirtileri fark edildiğinde durum çoğu zaman ilerlemiş olabilir. Evcil kuşlar, uygun şekilde bakılmadıklarında veya beslenmediklerinde sıklıkla hastalanabilir. Kuş hastalıklarının çoğu her türü etkileyebilse de bazı türler belirli rahatsızlıklara daha yatkındır.
Bu yazıda evcil kuşlarda en sık görülen hastalıkları, belirtilerini, nedenlerini ve tedavi süreçlerinden bahsettik:
1. Solunum Yolu Enfeksiyonları
Evcil kuşlarda en sık görülen hastalıkların başında solunum yolu problemleri gelir. Kuşlarda solunum problemleri sık görülür. Özellikle üst solunum yolları problemleri hapşırma tıksırma nefes alırken burundan dışarıya sıvı çıkışı ve nefes alma esnasında kapı gıcırtısı şeklinde sesler sık olarak karşımıza çıkar. Bunun birinci nedeni ortamın yetersiz nem ve ısıya sahip olmasıdır. Daha sonra diğer sebepler gelir. Ortamda bakteriyel enfeksiyon ya da mantar oluşumu veya kursak enfeksiyonlarının solunum sistemine geçişi gibi… Kuşlarda bu tarz durumlar ilk başlangıçta fark edildiğinde rahatlıkla çözülebilir. Belirtilere dikkat etmeniz gerekir. Özellikle kuşlar uçtuktan sonra ağız açıp kapatma hareketleri yaparlar. Bu hareket spesifik bir harekettir solunum sisteminde problem olduğunu işaret eder. Bu belirti görülen kuşlarda hemen akciğerin düzenlenmesine ve desteklenmesine ihtiyacı vardır.
Belirtiler:
- Nefes alırken ses çıkarma
- Kuyruk sallayarak nefes alma
- Hapşırma
- Burun akıntısı
- Halsizlik
- Gaga açık şekilde soluma
Nedenleri:
- Ani ısı değişimi
- Cereyan (hava akımı)
- Sigara dumanı
- Tozlu ortam
- Zayıf bağışıklık
Tedavi:
- Veteriner tarafından antibiyotik veya antifungal tedavi
- Ortam sıcaklığının 24–26°C aralığında tutulması
- Nem oranının dengelenmesi
- Vitamin takviyesi
Solunum hastalıkları hızlı ilerler. 24 saat içinde müdahale edilmezse ciddi sonuçlar doğurabilir.
2. Mantar Enfeksiyonları (Aspergillozis)
Özellikle papağan türlerinde yaygın görülür. Küf sporlarının solunması sonucu gelişir. Birçok evcil kuşlar karşılaştığımız en sık belirtiler deri üzerindeki mantar üremeleridir. Bağışıklık sistemi düşüp deride fungal etkenler barınmaya başladığında süreç yavaş yavaş başlar. Mantar başlangıcı hızlı veya ani bir belirti ortaya koymaz. Bu onun fark edilmesine daha zor hale getirir. Çoğu mantar hastalıkları tüm vücudu sardıktan sonra tüy dökülmesi ile birlikte seyrederken fark edilir.
Tedavi olarak öncelikle hasta izole edilmeli etrafta gezmesi engellenmeli ve kafesi ile sınırlandırılmalıdır. Kafes her gün medikal bir dezenfektan ile temizlenmelidir. Özellikle tünekler tahta olmalıdır ve bu hastalık esnasında eski tahta tünekler yenilenmelidir. Deride oluşan mantarlar kuşun kendini yalayarak temizlediği esnada ağız yoluyla sindirim sistemine de aktarılır. Antifungal solüsyon ile sindirim sistemi düzenlenir. Antifungal sprey ile deri ve tüyler yıkama işlemine tabi tutularak arındırılır. Ayak cere ve gaga da antifungal krem uygulaması önerilir. Tabii ki bu ürünlerin hepsi organik ve aromaterapi fitoterapi usulüne uygun hazırlanmış olmalıdır. Üzerine sıktığımız ayaklarına sürdüğümüz ve ağızdan verdiğimiz solüsyonlar yan etki oluşturmamalıdır.
Belirtiler:
- Nefes darlığı
- Zayıflama
- İştahsızlık
- Sürekli uyuma hali
Nedenleri:
- Küflü yem
- Nemli ortam
- Hijyen eksikliği
Tedavi:
- Antifungal ilaçlar (veteriner kontrolünde)
- Küflü yemlerin atılması
- Kafes hijyeninin sağlanması
3. İshal ve Sindirim Problemleri
Kuşlarda sindirim sistemi oldukça hassastır. Kuşların sindirim sisteminde önemli olan kursak, taşlık, mide ve bağırsak bölümlerinde bir problem tüm sistemi etkiler. Kursak içerisinde hastalık olduğunda sindirim yetersiz olur. Bu ise genel sindirim sistemini olumsuz etkiler. Sindirilemeyen besin sistemden daha hızlı uzaklaştırılır bu ise dışkıda ishal ile karakterize edilir. Taşlığı çalışmayan kuşlarda da durum benzerdir. Buralarda genel sebepler kursak içi bozukluklarda içme sularının hatalı oluşu, içeride fazla bakteri bulunması, ph doğru olmaması, yenmemesi gereken ürünler verilmesi (ekmek, simit, poğaça peynir gibi) başlıca sistemi bozan nedenlerdendir. Taşlık'ta ise kuş kumu kullanılmaması, kuşların boya kemirmesi, duvardan zeminden veya başka yerden gıda olmayan maddelerin kemirilmesi gibi nedenler başlıca taşların çalışmasını engelleyen unsurlardır. Verilen sularda sürekli pH değişikliği ciddi etkiler. Bağırsaklarda ise yararlı bakterilerin yetersizliği klorlu su kullanımından dolayı buradaki emilimi sağlayan mikrovillusların tahribatı sindirim sisteminin düzgün çalışmasına engeller. Esas unsurlardan en önemlisi ise kuşların türe özgü gereken probiyotiklerinin temin edilmemesidir. Bu probiyotikler kursak içerisinde bağırsak içerisinde düzenlemeler sağlar. Bunların yokluğu hem kursağın hem de bağırsak bölümünün düzensiz çalışmasına sebep olduğu için ishal veya sindirim problemleri kaçınılmazdır.
Kuşların temin etmeleri gereken vitamin mineral aminoasit probiyotik verilmediği takdirde evde bulabildikleri her şeyi kemirmeye başlarlar. Bir kuş örtü koltuğu kapıları duvarları hatta önüne gelen her yeri kemirmeye başladıysa siz bir şeyleri yanlış yapıyorsunuz demektir. Çünkü kuş fizyolojik olarak gelişen açlığını içgüdüsel olarak bir şekilde doyurmaya çalışacaktır. Bu yüzden ki siz onların ihtiyaçlarını temin edip onları fizyolojik olarak aç bırakmamalısınız.
Belirtiler:
- Sulu dışkı
- Kloaka çevresinde kirlenme
- Halsizlik
- Kabarık durma
Nedenleri:
- Ani mama değişimi
- Bozulmuş yem
- Stres
- Bakteriyel enfeksiyon
Tedavi:
- Geçici olarak sebze-meyve kesilir
- Elektrolit desteği
- Probiyotik kullanımı
- Şiddetliyse antibiyotik tedavisi
24 saatten uzun süren ishal mutlaka veteriner kontrolü gerektirir.
4. Tüy Problemleri ve Tüy Yolma
Özellikle muhabbet kuşu ve sultan papağanı gibi sosyal türlerde yaygındır. Tüy yolma, evcil kuşlarda oldukça yaygın bir davranıştır. Bazı kuşlar tüylerini aşırı derecede çiğneyerek zarar verirken, diğerleri tüylerini yolmaya başvurur. Kuşlarda şiddetli tüy yolma, tüy köklerinde kalıcı hasara yol açabilir, bu nedenle tüyler tekrar uzamaz. En uç durumlarda, kuşlar kendilerini sakatlayarak kanamaya, açık yaralara ve enfeksiyona neden olurlar. Kuşlarda tüy yolmanın nedenleri genellikle karmaşık ve çözülmesi kolay değildir. Bu yıkıcı davranışlar fiziksel bir sağlık sorunundan kaynaklanabilse de çoğu durumda kuş tüylerini duygusal veya psikolojik nedenlerle yolar. Tüy yolma alışkanlığı olan veya aşırı derecede tüy yolmaya başlayan bir kuş, sağlık, beslenme veya çevresel faktörlerin soruna katkıda bulunup bulunmadığını belirlemek için derhal bir kuş veterinerine götürülmelidir. Tüy yolma, kuşun mutlaka hasta olduğunun bir işareti olmasa da önceliğiniz durumun nedeni olarak hastalık veya rahatsızlığı elemek olmalıdır. Bazı kuşlar, tüy yolma yoluyla vücut rahatsızlıklarını gidermeye çalışırlar.
Belirtiler:
- Kendi tüylerini koparma
- Kel bölgeler
- Sürekli kaşınma
Nedenleri:
- Stres
- İlgi eksikliği
- Parazit
- Vitamin eksikliği
- Hormonal dengesizlik
- Stres veya anlaşmazlığın olduğu bir ev
- Gürültülü, telaşlı veya tahmin edilemez bir ev ortamı
- Sigara dumanı veya diğer kirleticilerin bulunduğu bir ev
Tedavi:
- Ortam zenginleştirme (oyuncak, ayna değil doğal oyuncaklar)
- B vitamini takviyesi
- Parazit kontrolü
- Gerekirse davranış terapisi
5. Dış Parazitler (Bit ve Akar)
Kuşunuzun sağlığını korumak, onları sadece yetersiz beslenme veya çevresel stresten korumak anlamına gelmez. Parazitler, evcil kuşlarda ve kuşhane sürülerinde yaygın bir sorundur ve tedavi edilmediği takdirde hafif tahrişten yaşamı tehdit eden hastalıklara kadar her şeye neden olabilirler. Kuşlar hem iç parazitlerden (vücut içinde yaşayanlar) hem de dış parazitlerden (deride veya tüylerde yaşayanlar) etkilenebilirler.
En yaygın olanlarından bazıları şunlardır:
- Bağırsak kurtları: Yuvarlak kurtlar, kıl kurtları ve tenyalar sindirim sistemini etkileyerek kilo kaybına, ishale ve tüy dökülmesine yol açabilir.
- Hava kesesi akarları: Solunum sisteminde yaşayan, hırıltılı solunum, kuyruk sallama ve nefes alma güçlüğüne neden olan minik parazitlerdir.
- Bit ve akarlar (dış etkenler): Tüy bitleri, kırmızı akarlar ve pullu akarlar kaşıntıya, tüy hasarına, derinin kalınlaşmasına ve yüz, gaga ve bacaklarda pullu oluşumlara neden olur.
- Giardia ve koksidiya: Bağırsakta yaşayan ve ishale, kilo kaybına ve dehidrasyona neden olabilen mikroskobik protozoalar.
NOT: Belirtiler diğer hastalıklarla örtüşebileceğinden, herhangi bir tedaviye başlamadan önce bir kuş veterineri tarafından doğru teşhis konulması şarttır.
Belirtiler:
- Sürekli kaşınma
- Gece huzursuzluk
- Tüy dökülmesi
- Deride kabuklanma
Nedenleri:
- Hijyen eksikliği
- Yeni alınan kuşlardan bulaşma
Tedavi:
- Veterinerin verdiği damla ilaç
- Kafesin tamamen dezenfekte edilmesi
- Tüneklerin değiştirilmesi
6. Yumurta Sıkışması (Dişi Kuşlarda)
